چاه مرتاض علی که گاهی آن را به اشتباه چاه مرتضی علی خطاب میکنند، در بالای قله ی کوه شرقی دروازه قرآن شیراز سمت چپ تنگ الله اکبر قرار گرفته است. این( دخمه ) احتمالا چاه طبیعی یا غاری با شیب تند بوده که در حال حاضر چند پله برای آن ساخته شده است.
ویژگی های چای مرتاض
این چاه قدیمی سه متر عمق دارد و در قسمت ورودی دخمه یک کتیبه هست که تاریخ ۱۲۵۳هجری قمری روی آن نوشته شده است. کتیبه های دیگری نیز دور تادور آنجا وجود دارند که به دلیل محوشدن نوشته ها قابل خواندن نیستند. ورودی این چاه توسط پلکانی با شیب بسیار زیاد شما را به طرف دخمه ای تاریک هدایت میکند بعد از اینکه از پانزده پله و یک راهرو عبور کردید به یک فضای غار مانند نسبتا مسطح می رسید که در وسط آن تکه سنگی مانند سنگ یاد بود روی مزار به چشم میخورد.
روی سنگ عکس یک شمع کشیده شده است .و دروسط شعله ی شمع ، شعر زیر نوشته شده است.
«یا هو ، ای تو را با هر دلی رازی دگر »
و در تنه ی شمع به این نوشته بر میخوریم: « حضرت مرتاضعلی شاه که در قرن دوم هجری در این مکان به وصال معشوق رسید.» و زیر این نوشته هم غزلی از حافظ هست با مطلع: «گل عذاری ز گلستان جهان ما را بس» اغلب این پلکان و راهرو و منطقه غار مانند آن با شمع های نیمه سوخته ای که بازدیدکنندگان برای برآورده شدن آرزوهایشان روشن میکنند، نور رسانی میشود و از تاریکی بیرون می آید.
چاه مرتاض مکانی برای خودشناسی
آنچه از مطالعه تاریخ گذشتگان بدست آمده است، بیانگر این است که اغلب عرفا و بزرگان مکانهای دنج و خلوتی را برای چله نشینی و خود شناسی و نیایش انتخاب میکردند که اغلب دارای انرژی های خاص و مقدسی بوده اند و ساعت های زیادی را در آن مکان ها به عبادت و چله نشینی می گذرانده اند و در مورد محل این دخمه هم نظرات متعددی وجود دارد .
برخی معتقدند این محل در قدیم آتشکده زرتشیان بوده و برخی باور دارند که این محل عبادتگاه زاهدی با نام مرتاض علی شاه بوده است. در این محل چله نشینی میکرده است و در همین محل به خاک سپرده شده است. برخی از پیرمرد و پیرزن های قدیمی معتقدند که از اجداد خود شنیده اند که حافظ شیرازی نیز در این محل چله می نشسته است. البته مدرکی دال بر صحت آن در دست نیست و سینه به سینه نقل شده است. به هر حال قدیمی تر ها معتقد بودند که اگر چهل جمعه یا چهل شنبه در این مکان به نیایش و راز و نیاز بپردازی حتما حاجت روا میشوی و به آرزویت میرسی.
باور به سنت چهل نشینی و یا همان چله نشینی در میان نسل امروز بسیار کمرنگ شده است، در صورتی که نسل های قبل تر به ان شدیدا باور داشتند و به آن عمل میکردند.
در کنار این چاه ساختمانی است که دارای دو آب انبار قدیمی و چند اتاق می باشد که تاریخ ساخت آن به دوران صفوی باز می گردد. در کنار ساختمان نیز درخت بزرگی هست که رهگذران برای برآورده شدن حاجت خود به آن دخیل می بندند و به درخت آرزوها مشهور است. اگر سفری به شهر شیراز داشتید پیشنهاد می کنم حتما از این مکان دیدن کنید.
تاریخچه چاه مرتاض
اکنون که صحبت از تاریخ کتبیههای این چاه مطرح شد، خالی از لطف نیست اگر به تاریخچه این مکان اشاره کنیم. همانگونه که برای شما گفتیم، دیرینگی این مکان به دوران قبل از اسلام نسبت داده میشود. با این حال مستندترین دلیل برای اثبات دیرینگی این چاه، تاریخی است که روی مرمری در کنار چاه حکاکی شده. همانگونه که میدانید، چلهنشینی جایگاه ویژهای در بین ایرانیان قدیم داشته است. باورمندان به این اعتقاد، چهل روز پشتسرهم را به ریاضت و عبادت یزدان اختصاص میدهند. آنها در این روزها بر نیازهای دنیوی چشم میپوشند تا حاجت بگیرند و دریچهای از عالم غیب بهروی آنها باز شود. در این زمینه میتوان به روایتی از پیامبر اکرم اشاره کرد. بر اساس این روایت، حضرت محمد (ص)، فرمودهاند هر کسی که ۴۰ روز خود را برای پروردگار خالص کند، خداوند چشمههای حکمت را از قلب وی بر زبانش جاری میکند.
ماجرای این چاه نیز بیشتر به چلهنشینی باورمندان به این عقیده باز میگردد. با این حال باورهای اهالی این منطقه با باور کلی مسلمانان درباره چلهنشینی تفاوتهای اندکی دارد. از قرار معلوم، شیرازیهای قدیم بر این باور بودند که هر فردی اگر ۴۰ شب جمعه یا شنبه را در کنار این چاه به صبح برساند، حاجتش پس از چهلمین هفته برآورده میشود. اکنون که صحبت از گرفتن حاجت به میان آمد، خالی از لطف نیست اگر به وجود درختی در کنار ساختمان این بنا اشاره کنیم. در تپهای که چاه مرتاض در آن قرار دارد، درختی خودنمایی میکند. شیرازیهای قدیم این درخت را درخت آرزوها میدانستند. آنها بر این باور بودند که این درخت، به افرادی که چلهنشینی کردهاند، مراد میدهد.
علت نام گذاری چاه مرتاض
جالب است بدانید چلهنشینی، سنتی است که بیشتر در بین مرتاضها و درویشها رواج دارد. اینگونه که پیداست، مرتاضی با نام علی در این مکان به چله مینشسته و عبارت میکرده است. حضور این مرتاض در این مکان دلیل اصلی نام گذاری آن به حساب میآید. در این ساختمان پلکانی با ۱۵ پله به سمت داخل چاه تعبیه شده است. با پایینرفتن از این پلهها به سنگ یادبودی میرسید که غالباً چندین شمع روی آن روشن است. در قسمتی از این مکان نوشتهای با این مضمون مشاهده میشود: «حضرت مرتاض علی شاه که در قرن دوم هجری در این مکان بوصال معشوق رسید.»
بر اساس باور اهالی این منطقه، مرتاض علی شاه در این قسمت به خاک سپرده شده است. ناگفته نماند عدهای نیز این مکان را قدمگاه حضرت علی (ع)، میدانند. با این حال این باور چندان معتبر نیست و روایت مذهبی درباره آن وجود ندارد. عدهای دیگر نیز معتقدند حافظ برای چلهنشینی به این چاه میآمده است. این باور نیست، قولی غلط به حساب میآید و چندان نمیتوان به آن اعتنا کرد.
چاه مرتاض علی یا مرتضی علی؟
اجازه دهید به این نکته اشاره کنیم که بعضیها به این چاه، مرتضی علی میگویند. این با این حال بر اساس گفته اهالی این منطقه، تلفظ صحیح نام چاه، مرتاض علی است. شباهت نام مرتاض علی و مرتضی علی باعث شده تا غلط مصطلحی درباره این نام این چاه شکل بگیرد. این غلط مصطلح بهاندازهای رواج پیدا کرده که حتی در برخی منابع مکتوب نیز نام مرتضی علی را به این چاه نسبت میدهند. با توجه به رواج ان غلط مصطلح، در این مطلب نیز گاهی اوقات به چای مرتاض علی، از نام مرتضی علی برای این چاه استفاده کردهایم.
امکانات رفاهی اطراف چاه مرتاض
مسیر دسترسی به این چاه بسیار راحت و سرراست است. برای رسیدن به دخمه داخل آن هم پلکانی تعبیه شده تا گردشگران بهراحتی به قسمت پایینی آن برسند. با این حال انصافاً باید گفت بهغیر از امکاناتی که به آنها اشاره کردیم، ویژگی رفاهی چندانی در این مکان دیدنی وجود ندارد. خوشبختانه فاصله مناسب این مکان با دیگر جاهای دیدنی شیراز این شرایط را جبران کرده است. به لطف فاصله کم این چاه میتوانید از خدامت رفاهی مکانهای دیدنی اطراف بهره بگیرید.
باید و نبایدهای بازدید از چاه مرتاض
همراهان رهبالیِ شما پیشنهاد میکنند که صبح اول وقت راهی این منطقه شوید. این چاه در تپهای بلند قرار دارد. به بالای تپه هم که رسیدید، باید داخل دخمهای عمیق شوید. ناگفته پیداست انجام این کارها زمانی خوش میگذرد که خورشید در آسمان باشد. از سوی دیگر کودکان و سالمندان، بهراحتی نمیتوانند همپای شما باشند. همچنین باید گفت این چاه نسبت به دیگر جاهای دیدنی شیراز خلوتتر است؛ در نتیجه رسیدگی کمتری به آن میشود. به همین دلیل بهتر است مواظب باشید شیطان شما را فریب ندهد و زبالههای خود را در این منطقه رها نکنید.
یک پاسخ
بسیار عالی بود 💐🌹👌🏼