ایران یکی از کشورهای دنیا است که پیشینه تاریخی زیادی دارد. برخی از آیین ها از دوران پیشینیان برای ما به یادگار مانده است که هنوز نیز برپا می شوند. نوروز یکی از سنت های دیرینه ایرانی است. علاوه بر ایران در کشورهایی نظیر افغانستان و تاجیکستان نیز برگزار می شود. در ادامه با ماه خاتون همراه باشید.
منظور از سیزده به در چیست؟
سیزده به در، در واقع سیزدهمین روز فروردین است که جزو تعطیلات رسمی کشور محسوب می شود. سیزده به در آخرین روز از روزهای جشن نوروز است که بعد از انقلاب اسلامی در تقویم رسمی کشور، به عنوان روز طبیعت نامیده شد. جالب است بدانید در گذشته مردم، دوازده روز از فروردین را به نشانه دوازده ماه سال جشن گرفته. سیزدهمین روز از این ماه را به طبیعت رفته و به شادی می پرداختند. این امر در حقیقت به منظور به پایان رساندن نوروز انجام می شد.
تصویری که ماها از روز سیزده به در داریم بیشتر یک پیکنیک و طبیعتگردی است که البته دور از واقعیت هم نیست؛ اما از اول اینطور نبوده. نوروز یکی از آیینهای باستانی ایرانیان است و به همین خاطر، سیزده به در هم از همان ابتدا به عنوان یکی از جشنهای این عید همیشه در فرهنگ ایرانیان بود.
سیزده بدر نماد چیست؟
اگر در تقویمهای امروزی نگاه کنید میبینید که سیزده بدر با اسم «روز طبیعت» هم شناخته میشود. میدانید چرا روز سیزدهم سال جدید چنین جایگاهی دارد؟ چون ۱۲ روز اول سال نمادی از دوازده ماه کل سال است و در روز سیزدهم، مردم تجدید دیدار با طبیعت کرده و سال را شروع میکنند. حتما دیدهاید که از اول عید، همه در خانههایشان سبزه عیدی پرورش میدهند و در روز سیزده بدر، آن سبزه را در طبیعیت میگذارند؛ حتی بعضی از افراد در این روز، درخت و گل هم در طبیعت میکارند. این کارها همه بخشی از آداب و رسوم ادای احترام به طبیعت است و به عنوان مظهری از شکوفایی و برکت انجام میشوند.
فلسفه گره زدن سبزه
از نظر تاریخی، گره زدن سبزه برای باز کردن بخت جوانها در سال جدید انجام میشود. وقتی دو جوان باهم ازدواج میکنند، زندگیشان با یکدیگر گره میخورد و پیش هم میمانند. برای همین، عقیده ایرانیها این است که گره زدن سبزه در عید میتواند بخت جوانها را باز کند. اما گره زدن سبزه سیزده بدر فقط برای جوانها نیست! در بخشهای مختلفی از کشورمان، مردم بر این عقیدهاند که نیت کردن برای گشایش یک مشکل و گره زدن سبزه میتواند کمک خوبی بکند.
یک رسم دیگر که شاید دیده باشید، سپردن سبزه گرهزده به آب روان است. دیدهاید؟ این کار هم مفاهیم مختلفی در شهرها و استانهای مختلف دارد در حالی که بعضی از شهرها حتی از وجود چنین رسمی خبر ندارند. میگویند که گره دور سبزه نمادی از مشکلات آدمهاست و وقتی آن را به آب روان میسپاری در حقیقت خودت را از آن مشکل میرهانی.
اگر کمی تاریخیتر به موضوع نگاه کنیم داستان متفاوتی میشنویم. در اساطیر ایران، الههای به اسم «آناهیتا» داریم که الهه آب است و به نوعی مظهر برکت و فراوانیست. مردم وقتی سبزههایشان را (که نماد طبیعت هستند) به آب روان میسپارند، به نوعی یک هدیه و پیشکش به این الهه میدهند تا در سال جدید، زندگی پربرکتی داشته باشند.
سبزه گره زدن در آیین آریایی
باوری دیگری نیز برای گره زدن سبزه در روز سیزدهم فروردین وجود دارد که ریشه در آیین های آریایی داشته و بر این اساس پایه گذاری شده است. بر اساس این باور در روز ۱۳ فروردین، ایزد آب به صورت یک اسب سفید در آسمان حرکت می کند. در این روز تشتر (ایزد آب) با اَپوش (دیو خشکسالی) می جنگد؛ ازاینرو بانوان که نمایندگان آناهیتا (ایزد آب) هستند، باید در کنار جوی ها بنشینند و به گره زدن سبزه ها مشغول شوند.
عده ای بر این باورند که گره زدن سبزه ها در ۱۳ فروردین سبب گره گشایی مشکلات و مصائب زندگی خواهد شد؛ اما سیزده به درهای امروزی شباهتی به سیزده به درهای دیرین ایرانی ندارند. در گذشته سبزه را در این روز به نشانه احترام به طبیعت در دل زمین می کاشتند اما امروزه شاهد رها شدن آن ها در دل طبیعت هستیم. در هنگام گره زدن سبزه باید به این نکته توجه کرد که نباید ساقه ها و اعضای گیاه شکسته شود؛ زیرا این امر به مرگ و خشک شدن آن منجر می گردد. اگر گره زدن با دقت و ظرافت انجام گردد، با رشد گیاه گره ها باز شده و به طبیعت آسیبی وارد نخواهد شد.
غذاهای سنتی در جشن روز طبیعت
در هر بخش از کشورمان، سیزده بدر رنگ و بوی خاص خودش را دارد. هر ایل و قومی، یا غذای خاص خودش را درست میکند یا لباس مخصوصش را به تن دارد و یا رقص و آوازهایی به پا میکند که برای بقیه مردم کمی بعید و ناآشناست. غذاهای سیزده بدری هم اینطور هستند. البته دیگر این روزها، به پا کردن بساط آتش و زغال و درست کردن جوجه کباب و گوجه روی آتش، تفریحی است که سراسری شده و مختص یک شهر، استان و یا حتی روز خاصی از سال نیست. در کنار این نوع از پخت غذا، یک سری غذاهای سنتی سیزده بدر هم داریم که مادربزرگها و مادرها یا در دل طبیعت روی آتش میپزند و یا از روز قبل آماده کرده و در قابلمههای بقچه شده یک گوشه میگذارند.
یکی از این غذاهای سنتی که خیلی جاها به چشم میخورد آش رشته است. در زمانهای قدیم که بافتهای شهری و روستایی با جنگل و طبیعت احاطه شده بودند، مردم برای رسیدن به طبیعت راه زیادی نمیرفتند. به همین خاطر، زنهای محل از چند روز قبل، سبزیهای معطر و تازه را تمیز و آماده میکردند تا روز سیزده بدر، دیگهای بزرگی روی آتش گذاشته و آش بپزند. همچنین اگر دقت کنید آش از غذاهای سنتی است که بیشتر با سبزیجات و حبوبات آماده میشود و به خاطر رنگش هم، یادآور هدیهها و نعمتهای طبیعت است. به این خاطر آش رشته یکی از غذاهای سنتی سیزده بدر حساب میشود.
