در دنیایی که اضطراب، ناامیدی و فشارهای اجتماعی هر لحظه بر شانههای انسان مدرن سنگینی میکنند، گاه افراد به دنبال فرارهایی موقتی میگردند. متأسفانه یکی از این مسیرها، پناه بردن به مواد مخدر یا روانگردان است. اما آنچه در ابتدا با وعدهی آرامش یا شادی آغاز میشود، میتواند به تجربهای تاریک و ترسناک ختم شود: روانپریشی.
اختلال روانپریشی ناشی از مواد (Substance-Induced Psychosis)، یکی از پیچیدهترین و پرچالشترین موضوعات در روانشناسی و روانپزشکی معاصر است. این اختلال میتواند انسان را از واقعیت جدا کرده، او را در دنیایی از توهم، بیاعتمادی و گسست روانی غرق کند.
برای مخاطبان فرهیختهی ماهخاتون، بهویژه آنهایی که دغدغهی سلامت روان دارند، شناخت این اختلال نهتنها یک ضرورت حرفهای یا علمی است، بلکه گامی مهم در جهت درک عمیقتر خود و جامعه محسوب میشود.
تعریف و ماهیت اختلال
روانپریشی ناشی از مواد، به شرایطی گفته میشود که فرد پس از مصرف یا قطع ناگهانی برخی مواد مخدر یا محرک، دچار علائمی چون توهمهای دیداری یا شنیداری، پارانویا (سوءظن شدید)، گسست از واقعیت، افکار غیرمنطقی یا هذیانهای پایدار میشود. این اختلال میتواند گذرا باشد یا در برخی موارد به یک بیماری پایدار روانی منجر شود.
مواد مؤثری که معمولاً با این اختلال در ارتباط هستند شامل:
- آمفتامینها و متآمفتامینها (مانند شیشه)
- کوکائین
- حشیش در دوز بالا
- LSD و سایر مواد توهمزا
- الکل و بنزودیازپینها (در هنگام قطع مصرف)
معرفی یک منبع معتبر
یکی از کتابهای مرجع در این زمینه، اثر دکتر مایکل فیرست (Michael B. First) تحت عنوان:
” Handbook of Differential Diagnosis”
در این کتاب، نویسنده به تفکیک دقیق میان اختلالات روانپریشی اولیه (مانند اسکیزوفرنی) و اختلالات ناشی از مواد میپردازد. وی تأکید دارد که روانپریشی ناشی از مواد اغلب به دنبال یک رویداد شیمیایی در مغز رخ میدهد و در بسیاری موارد، در صورت مداخلهی درمانی بهموقع، قابل برگشت است.
دیدگاه روانشناسان
دکتر گِرِگوری بَسِت (Gregory Basset)، روانپزشک برجسته، در مصاحبهای با Psychology Today میگوید:
«روانپریشی ناشی از مواد فقط دربارهی مواد مخدر نیست؛ بلکه دربارهی درد است. افراد مواد مصرف نمیکنند چون ضعیفاند، بلکه چون میخواهند چیزی غیرقابلتحمل را تاب بیاورند.»
این دیدگاه، ما را به نگاهی انسانی و بدون قضاوت دعوت میکند: افراد آسیبدیده، بیش از آنکه نیازمند طرد یا تنبیه باشند، تشنهی فهم، حمایت و درماناند.
توصیههایی برای عبور از بحران
برای کسانی که خود یا عزیزانشان با این اختلال مواجه شدهاند، یادآوری چند نکته حیاتیست:
۱. به خودتان برچسب نزنید. روانپریشی یک تجربه است، نه هویت شما. شما فراتر از شرایط فعلیتان هستید.
۲. کمک حرفهای بگیرید. دارودرمانی، رواندرمانی و مراقبتهای تخصصی میتوانند راه برگشت به واقعیت را هموار کنند.
۳. از اطرافیان قابلاعتماد کمک بخواهید. در دوران روانپریشی، داشتن یک همراه امن میتواند به معنای نجات باشد.
۴. بدن و ذهن خود را بازیابی کنید. تغذیه، خواب، فعالیت بدنی و دوری از مواد، کلیدهای بازیابی سلامت رواناند.
۵. امید را زنده نگه دارید. بازگشت از روانپریشی ممکن است زمانبر باشد، اما ممکن است. هزاران نفر پیش از شما، مسیر بهبودی را طی کردهاند.
روانپریشی ناشی از مواد، یکی از جدیترین پیامدهای مصرف ناآگاهانهی مواد مخدر یا محرک است. اما آنچه این اختلال را پیچیدهتر میکند، نه تنها عملکرد مواد، بلکه وضعیت روانی، اجتماعی و عاطفی افراد پیش از مصرف است.
در جامعهای که افراد بیش از هر زمان دیگر از یکدیگر فاصله گرفتهاند، ما نیازمند شفقت جمعی، آموزش عمومی و دسترسی به درمانهای روانپزشکی مؤثر هستیم.
برای تمام ماهخاتونیهای عزیز که به دنبال آگاهی، سلامت و رشد هستند، درک این اختلال میتواند نخستین گام در مسیر کمک به خود یا دیگران باشد. اگرچه مسیر درمان ممکن است طولانی یا حتی دردناک باشد، اما هر قدم در این مسیر، بازگشت به نور است به حقیقتی آرامتر، متعادلتر و انسانیتر.
نویسنده: فاطمه اکبرزاده
اگر از خواندن این مقاله لذت بردید از مقاله قبلی ما نیز دیدن کنید.
روی لینک زیر کلیک کنید.
