شیراز، پایتخت فرهنگی ایران، شهری است که مردمانش به خوشمشربی، خونگرمی و مهماننوازی شهرهاند. مردم این شهر فارغ از دغدغه های روزمره، زندگی را با شادی و طراوت میگذرانند و در هر کوی و برزن، ردپای لطافت و عشق به هنر و شعر دیده میشود.
فرهنگ شیراز با لطافت بهارنارنج و اصالت اشعار حافظ و سعدی درهم آمیخته است. کوچههایش با عطر بهارنارنج معطر، موسیقی محلیاش شورانگیز و آداب و رسومش سرشار از زیباییهای سنتی است. از آیینهای قدیمی همچون جشن بهارنارنج تا مراسم افسانهای حوض ماهی، شیراز دنیایی از قصهها و باورهای جذاب را در دل خود جای داده است. صحبت از فرهنگ شیراز تنها در چند جمله خلاصه نمیشود، چرا که این شهر با آداب و رسوم بیشماری شناخته میشود؛ از استقبال پرشور مردمش از نوروز گرفته تا سنت های دیرینهای که در گوشه، گوشه این شهر جاری است.
زبان و گویش شیرازی
شیراز، شهر شعر و لطافت، دارای گویشی است که به دلیل شیرینی و نکته سنجی، جذابیت خاصی دارد. مردم این شهر در طول قرنها، لهجهای را شکل دادهاند که سرشار از استعاره، ضربالمثل و لطافت بیان است. این گویش همچنان در محلههای قدیمی شیراز پررنگتردیده میشود و به سه دستهی اصلی تقسیم میشود:
- شیرازی میانه: گویش رایج و عمومی شهر
- شیرازی پودنکی: گویشی غلیظ و پر از واژههای قدیمی
- شیرازی قصردشتی: گویشی با واژههای نوظهور و خاص
آداب و رسوم و فرهنگ مردم شیراز در یک نگاه
شیراز، شهر شعر و بهارنارنج، تنها بهخاطر تاریخ و معماری و دیدنی های شیراز شهرت ندارد، بلکه آداب و رسوم مردم شیراز نیز بخشیاز هویت فرهنگی این شهر را تشکیل میدهد.
شیرازیها با شادیهای رنگارنگ، جشنهای آیینی و سنتهایی که نسل به نسل منتقل شدهاند، فرهنگی غنی و متفاوت دارند. از نوروز و یلدا گرفته تا مراسم عروسی و عزاداری، همه چیز در این شهر رنگوبوی خاص خود رادارد. سفرههای پر از طعم، موسیقی دلنشین، گویش شیرازی و مهربانی مردم، همه در کنار هم شیراز را به شهری خاص و تماشایی تبدیل کردهاند.
در ادامه، نگاهی به برخی از رسوم جالب و منحصربهفرد مردم شیراز خواهیم داشت.
این فقط نگاهی گذرا به فرهنگ شیراز است، حالا بیایید هرکدام از این آداب را با جزئیات بیشتری بررسی کنیم!
فرهنگ شیراز در عروسی
مراسم عروسی در شیراز، ترکیبی از سنتهای قدیمی و آیینهای خاصی است که ریشه در فرهنگ شیراز دارد و با آداب زیبایی همراهاست که در ادامه توضیح خواهیم داد.
خواستگاری یا دلالگی
مراسم ازدواج در شیراز با سنتی به نام دلالگی شروع میشود که در این مرحله، خانواده داماد به دنبال پیداکردن عروس مناسب میگردند. در صورت پیداشدن فرد موردنظر، خانوادهها برای انجام مراسم خواستگاری گرد هم میآیند.
مراسم خواستگاری در ابتدا تنهابا حضور خانمها انجام میشود و پس از آن، اگر جواب عروس مثبت باشد، مراسم اصلی با حضور اعضای دو خانواده برگزار میشود. در این شب، شیرازیها با شربت از مهمانان پذیرایی میکنند و اگر جواب منفی باشد، نوشیدنی دیگری مثل چای سرو میشود. این رسمجزو آداب و رسوم زیبای فرهنگ شیراز است که بهخوبی اهمیت ارتباطات خانوادگی را نشان میدهد.
بله برون
پس از خواستگاری و دریافت پاسخ مثبت، مراسم بله برون برگزار میشود که در آن، بزرگان دو خانواده درباره مسائل مختلف مانند مهریه، زمان مراسم عروسی و شیربها صحبت میکنند. در این مراسم، تمام تصمیمات بر روی رقعه (کاغذی مخصوص) نوشته میشود تاهمه چیز بهصورت مکتوب مشخص باشد. این رسم بخشی از فرهنگ شیراز است که دقت و توجه به جزئیات را در مهمترین مراسم زندگی،نشان میدهد.
تهیه جهیزیه
در شیراز، یکی از آداب و رسوم عروسی این است که خانواده عروس مسئول خرید و تهیه جهیزیه هستند. این رسم در شیراز و دیگرشهرها مشابه است، با این تفاوت که در شیراز، خرید جهیزیه گاهی در روزهای بین مراسم بله برون و عقد صورت میگیرد.
درصورتیکهخانه عروس و داماد آماده باشد، جهیزیه را به خانه آنها میبرند تا پس از مراسم عروسی به منزل خود بروند. این مرحله از آداب عروسیدر شیراز نشاندهنده تعهد خانوادهها به تأمین شرایط بهتر برای زندگی زوجین است.
مراسم سوری عقد
یکی از جذابترین و متفاوتترین آیینهای عروسی در شیراز، مراسم سوری عقد است که یک دورهمی مختص جوانان است. در اینمراسم، دوستان و اقوام جوان عروس و داماد گرد هم میآیند و به جشن و پایکوبی میپردازند.
این مراسم همچنین شامل دادن کادوهایمختلف، بهویژه پارچههای مرغوب به عروس و داماد است. فرهنگ شیراز در این مراسم، جنبههای اجتماعی و روابط دوستانه را در کنارمراسم رسمی به نمایش میگذارد.
دست بوسون
در روز بعد از عقد، مراسم دست بوسون برگزار میشود که در آن، داماد به همراه بزرگان خانواده به خانه عروس میرود تا از مادر عروسدستبوسی کند. این سنت بهعنوان نمادی از احترام داماد به خانواده عروس و ارتباطات محکم خانوادگی در فرهنگ شیراز شناختهمیشود.
رخت برون
یکی از رسمهای قدیمی در شیراز، رخت برون است که معمولاً چند روز قبل از مراسم عروسی برگزار میشود. در این مراسم، خانوادهداماد پارچههای مرغوبی برای عروس خریداری کرده و آنها را به منزل عروس میفرستند. اعضای فامیل عروس، این پارچهها را با شادیو آوازهای محلی به خانه میبرند. این آیین نشاندهنده شادمانی و شروع زندگی مشترک در میان خانوادهها است.
آب چله زنی
یکی دیگر از آیینهای سنتی و جالب شیرازیها، آب چله زنی است. در این مراسم، آب در یک شیردان با اضافهکردن اسپند و کلید ریختهمیشود و عروس نشسته بر روی صندلی، توسط خانمهای فامیل آب را از روی سرش میریزند. این مراسم بهمنظور جذب انرژی مثبت وخوشبختی برای عروس انجام میشود و از سنتهای خاص فرهنگ شیراز به شمار میآید.
مراسم عروسی و واسونک ها
در مراسم عروسی شیراز، خانمهای فامیل برای یکدیگر واسونک میخوانند که اشعار محلی طنزگونه و فخرفروشی دارند. این اشعارمعمولاً با جنبههای شوخی و مزاح همراه است و بهنوعی نشاندهنده اتحاد و همبستگی خانوادهها است. در این مراسم، فرهنگ شیراز باآیینهای شاد و پر از انرژی مثبت همراه است.
پایان مراسم عروسی و ورود به خانه داماد
بعد از پایان مراسم عروسی، عروس و داماد به خانه داماد میروند. در این مرحله، عروس از زیر قرآن رد میشود، سپس خانوادههامراسمی برای پذیرایی و خوشامدگویی ترتیب میدهند. این سنتها که شامل روزگشا و هدیهدادن از طرف داماد به عروس است،نشاندهنده آغاز یک زندگی مشترک همراه با احترام و برکت در فرهنگ شیراز است.
پاگشا
مراسم پاگشا نیز از دیگر آداب و رسوم عروسی در شیراز است که پس از مراسم عروسی انجام میشود. خانواده داماد ابتدا عروس وداماد را به خانه دعوت کرده و به آنها هدیه میدهند. سپس خانواده عروس نیز همین کار را انجام میدهند. این رسم در شیراز بهعنوانیک آداب تکمیلکننده مراسم عروسی و نشاندهنده احترام به خانوادهها است.
مراسم عروسی بهارنارنج: نمادی از فرهنگ شیراز
مراسم عروسی بهارنارنج یک سنت باستانی و جالب از شیراز است که هنوز هم در بسیاری از نقاط این شهر برگزار میشود. این مراسمنمادی از مهربانی، ارتباط انسان با طبیعت و احترام به درختان است.
درخت بهارنارنج که در فرهنگ شیراز جایگاه ویژهای دارد،بهخصوص در فصل بهار که شکوفههای سفید و معطر آن در فضا پراکنده میشود، بهعنوان یک عنصر مهم در زندگی مردم این منطقهشناخته میشود. مراسم عروسی بهارنارنج از داستانهای قدیمی ناشی میشود که هنوز هم در دل شیرازیها زنده است و به شکلینمادین جشن گرفته میشود.
داستان عروسی درخت نارنج
مراسم عروسی بهارنارنج ریشه در داستانی قدیمی دارد که در آن زنی قصد قطع درخت نارنجی را دارد که در آن سال کمبار بوده ومحصول کافی نداده است.
در این داستان، با وساطت و کمک همسایگان، زن از تصمیم خود منصرف میشود و بهجای قطع درخت،برایش مراسم عروسی برپا میکنند. این مراسم نهتنها به طور نمادین برای درخت انجام میشود، بلکه به همه افراد یادآوری میکند کهطبیعت را باید احترام گذاشت و در مواقع بحرانی از آن مراقبت کرد.
آداب و رسوم این مراسم
در مراسم عروسی درخت نارنج، اهالی محله جمع میشوند تا این مراسم را با شادی و پایکوبی برگزار کنند. در این جشن، درختبهارنارنج را با تور سفیدرنگی میآرایند و برایش مراسمی مشابه عروسی انسانها برپا میکنند.
در این مراسم، همراه با خواندن اشعارمحلی و پاشیدن شکرپنیر بر روی درخت، همگان به شادی و رقص میپردازند. هدف از این جشن، درخواست از درخت بهارنارنج برایباروری بیشتر در سالهای آینده است.
