برگزاري جشن هاي باستاني در ايران، پيام آور شادي و شادماني و نشاني از همبستگي و اميد در ميان ايرانيان بوده است. جشن امردادگان نيز مانند ساير جشن هاي دوازده گانه ی باستانی، هنگام همنام شدن روز و ماه در ماه مرداد بر گزار مي شده است. در گاه شمار زرتشتي، هفتمين روز از ماه مرداد «امرداد يا امرتات» نام دارد كه جشن امردادگان در اين روز بر پا مي شود.
ریشه واژه امرداد
واژه امرداد كه اوستايي آن “امرتات” ameretat است، از سه بخش درست شده است: “ا+ مر+ تات”. بخش نخست پيشوند نفي است؛ بخش دو، از ريشه مصدري “مر” mar به معني “مرگ” است و جزء سوم پسوند “تات” است به معناي “كاملي” ، “رسايي” و “سالمي”. بنابراين “امرتات” (امرداد=مرداد) يعني بي مرگی و نامیرایی.
در زبان پهلوي واژه ي امرداد به معناي بي مرگي و جاودانگي مي باشد و امشاسپند امرداد از ديدگاه مينوي، نگاهبان گياهان و نباتات و همه ي رستني ها مي باشد.
جشن امردادگان چیست؟
تقویم باستانی ایرانیان (گاهشمار یزدگردی) دارای ۱۲ ماه ۳۰ روزه و یک پنجه پس از پایان اسفندماه است. تقویم باستانی ایرانی دارای هفته نیست و هرروز از ۳۰ روز ماه، نامی ویژه برای خود دارد. نام روزهای ماه و معنای آنها در گاهشمار ایران باستان به این ترتیب است:
یکم، «هرمزد» (اهورامزدا، هستیبخش بزرگ دانا)؛ دوم، «بهمن» (اندیشه نیک)؛ سوم، «اردیبهشت» (بهترین راستی و پاکی)؛ چهارم، «شهریور» (شهریاریِ نیک)؛ پنجم، «اسفند» (فروتنیِ مقدس، مهرِ پاک)؛ ششم، «خرداد» (رسایی، تندرستی)؛ هفتم، «اَمُرداد» (بیمرگی و جاودانگی)؛ هشتم، «دی به آذر» (دادار، آفریدگار)؛ نهم، «آذر» (آتش)؛ دهم، «آبان» (آب)؛ یازدهم، «خور» (خورشید)؛ دوازدهم، «ماه»؛ سیزدهم، «تیر» (تِشتر، ستارهی باران)؛ چهاردهم، «گوش» (جانوران، هستی)؛ پانزدهم، «دی به مهر» (دادار، آفریدگار) شانزدهم، «مهر» (مهر و محبت، عهد و پیمان، فروغِ خورشید)؛ هفدهم، «سروش» (فرمانبرداریِ ایزدی)؛ هجدهم، «رَشن» (دادگستری)؛ نوزدهم، «فروردین» ( ، نیروی پیشرفت)؛ بیستم، «بهرام» (پیروزی)؛ بیست و یکم، «رام» (رامش و شادی)؛ بیست و دوم، «باد»؛ بیست و سوم، «دی به دین» (دادار، آفریدگار)؛ بیست و چهارم، «دین» (دین و وجدان)؛ بیست و پنجم، «اَرد» (توانگری و خواسته)؛ بیست و ششم، «اَشتاد» (راستی)؛ بیست و هفتم، «آسمان»؛ بیست و هشتم، «زامیاد» (زمین)؛ بیست و نهم، «مانتره سپند» (کلام مقدس، گفتار آسمانی)؛ سیام، «اَنارام» (روشنایی بیپایان)
ایرانیان باستان، ۱۲ جشن سالانه داشتند که آنها را به مناسبت همنام شدن روز و ماه، برگزار میکردند. امردادگان نیز یکی از این جشنهای دوازدهگانه است که در روز هفتم ماه پنجم سال برگزار میشود؛ روزی که اَمرداد نام دارد و همنام ماه پنجم سال است. امرداد در زبان زرتشتی به بیمرگی و جاودانگی معنی میشود
جشن امردادگان در اوستا یا جشن نیلوفر برای بزرگداشت صفت بیمرگی، جاودانگی و زوال ناپذیری اهورامزدا برگزار میشود. «بهروز بیگوند» در کتاب «جشنهای فراموششده ایران باستان» میگوید:در یادگارهای کهن ایرانی، از این روز و جشن ویژه آن، سخن بسیار گفته شده است.
در متن پهلوی «بُندَهِش» نیز آمده است:
اَمرداد بیمرگ، سرور گیاهان بیشمار است؛ زیرا او خویشاوند گیاه در گیتی است. گیاهان را رویاند و رَمه گوسپندان را افزاید؛ زیرا همه دامها از او خورند و زیست کنند. در هنگامِ نوسازی جهان نیز خوراک بیمرگی را از اَمرداد آرایند. اگر کسی گیاه را رامش بخشد یا بیازارد، آنگاه اَمرداد از وی آسوده یا آزرده شود.
مسعود سعد سلمان، چکامهپرداز سده پنجم هجری نیز درباره جشن امردادگان اینگونه میسراید:
روز مُرداد مُژده داد بدان / که جهان شد به طبع، باز جوان مرداد مه است سخت خرم / مَی نوش پیاپی و دمادم
امشاسپند کیست؟
امشاسپندان که جمع واژه امشاسپند، امشاسفند، اموسپند و امهوسپن است به صفات پاک اهورامزدا اطلاق میشود. البته باید بدانید که در هیچ یک از گاتاها اشارهای به واژه امشاسپند نشده؛ اما بارها از تمام آنها بهعنوان صفات و القاب اهورامزدا یاد شده است. گاتاها، سرودههای زرتشت اسپیتمان (دارنده سپیدی و دارنده لکههای سپید) هستند که پیام و آموزههای وی را شامل میشوند. این سرودهها به لهجه گاهانی زبان اوستایی هستند و متن بسیار پیچیدهای دارند.
امشاسپند که از دو بخش «اَمِشَه» بهمعنای جاودانی و بیمرگی و «سپنته» به معنی پاک، مقدس و فزونیبخش تشکیل شده، بهمعنای جاودانان پاک، مقدسان بیمرگ یا نامیرایان فزونیبخش است. امشاسپندان به ۶ فرشته نیکوکار و یاران اهورامزدا در دین زرتشت گفته میشود.
طبق باورهای مذهبی زرتشتیان، امشاسپندان همچون فرشتههایی هستند که به خداوند برای گسترش صلح و عدالت در زمین کمک میکنند. آنها که هریک مسئولیت محافظت از چیزی را بر عهده دارند، واسط بین خالق و مخلوق و راهبر نیکوکاران به بهشت به شمار میآیند.
نام های امشاسپندان و دیگر ایزدان دیانت زرتشتی، نام ۱۲ ماه تقویم خورشیدی را تشکیل میدهند. در جهانبینی مذهبی زرتشتی، اندیشه نیک و خرد (بهمن)، راستی و داد و قانون (اردیبهشت)، نیروی پسندیده اهورایی (شهریور) و مهر و مدارایی افزاینده (سپندارمزد) پایههای دین هستند و انسان را به خودشناسی و رسایی (خرداد) و جاودانی (امرداد) میرسانند. در ادامه با ۶ امشاسپند آشنا میشوید که در دیدگاه اساطیری، بزرگترین آفرینش خداوند هستند و خود پرودگار نیز رهبری آنها را بر عهده دارد.
- بهمن یا وُهومن: منش نیک و خرد، نگهبان جانوران
- اردیبهشت یا اشاوهیشتا: بهترین اشه، راستی، داد و قانون، نگهبان گیاهان و مرغزارها
- شهریور یا خشترا: نماد فرمانروایی نیرومند الهی، نگبهان فلزات و فرّه و شهریاران دادگر، فرشته مهربانی و جوانمردی
- سپندارمذ یا سپنتا آرمیتی: اسفند، آرمیتی، دارنده خرد کامل
- خرداد یا هوروتات: رسایی و کمال، نگهبانان آب، نابودگر دیو مرگ
- اَمرداد: مرداد، نماد بیمرگی و جاودانگی
امشاسپند امرداد
امرداد یا امرتات، تجلی رستگاری، تندرستی، جاودانگی و سرور گیاهان است. امرداد در باورشناسی ایرانیان، نگهبان گیاهان و رستنیها بوده؛ فرشتهای که گیاهان را میرویانده و رَمه یا گله را میافزوده است. او همچنین تلاش میکند تا گیاهان پژمرده نشوند و در ضمن محافظت از زمین، بیماری و مشکلات را از بین میبرد. این امشاسپند که جنبه زنانه دارد، در زمان آفرینش، گیتی گیاه را بر عهده گرفت. او همچنین به ظالمانی که به گیاهان ستم میکنند اجازه نمیدهد تا به بهشت وارد شوند.
ایزدان رَشن (ایزد دادگری)، اَشتاد و زامیاد (ایزد زمین) از همکارهای امشاسپند امرداد هستند. تیشتر (ایزد باران) نیز در زمان نیاز به کمک امشاسپند امرداد میشتابد. در واقع زمانی که گیاهی به خاطر حمله اهریمن خشک میشود، امرتات آن را در بر میگیرد و تیشتر با ایجاد باران، آن را نجات میدهد.
در باورهای دین زرتشت، امشاسپند جاودانگی امرداد همیشه در کنار امشاسپند رسایی خرداد قرار میگیرد. آنها هر دو نگهبانان آب و گیاه و سرچشمه زندگی و رویش هستند و کارکرد آفرینشگری دارند. گفته میشود که امشاسپندان امرداد و خرداد به کمک یکدیگر، گوهر تن زرتشت را ساختهاند. آنها برای این کار، مایه تن زرتشت را در باران نشاندند تا با بارش باران، این مایه به زمین بیاید و در دل گیاهان جای بگیرد
برگزاری جشن امرداد
در روز جشن امرداد نياكان ما به دامان طبيعت مي رفتند و اين روز را در طبيعت سپري مي كردند. اكثر مردمان در روز جشن امردادگان با جامه هاي سپيد به سوی باغ ها و مزارع و دشت هاي سرسبز روانه می شدند و به نيايش اهورا مزدا و جشن و شادماني مي پرداختند. بر سر سفره آييني مخصوص جشن امردادگان معمولا آب و گياهان هميشه سبز مانند «گياه مورد» مي شود.
در آيين ها و آموزه هاي دين زرتشت، امرداد فرشته ي جاودانگي و بي مرگي مي باشد و همچنين واژه ي امرداد در گاتاها يكي از صفات بارز اهورا مزدا مي باشد كه دلالت بر جاودانگي و زوال ناپذيري اهورامزدا دارد. خیام در نوروز نامه این چنین میگوید: مرداد ماه یعنی خاک، داد خویش بداد از برها ومیوهای پخته که در وی به کمال رسد و نیز هوا در وی مانند غبار خاک باشد و این ماه میانه تابستان بود و قسمت او از آفتاب، مر برج اسد را باشد.
کتاب بندهشن نیز یکی از آثار ارزشمند و گرانقدر دوران پهلوی است و امرداد بیمرگ را سرور گیاهان بیشمار میداند؛ بندهش میگوید امرداد به گیتی، گیاه خویش است. گیاهان را رویاند و رمهِ گوسفندان را بیافزاید، زیرا همه دامها از او خورند و زیست کنند. نیز انوش (خوراک بی مرگی) را از امرداد آرایند. اگر کسی گیاه را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه امرداد، آسوده یا آزرده بُوَد
برگزاری جشن های دوازدگانه به خوبی بیانگر این واقعیت است که نیاکان ما با برپایی این جشن ها به فرزندان خود نگهبانی و ارج نهادن به محیط زیست، ستایش و سپاس گزاری از خداوند برای خلقت جهان آفرینش را آموزش می دادند.
یک پاسخ
مثل همیشه عالی بود ممنون 🌹🌺🙏🏻