نوروز باستانی و آیین چیدن هفت سین

نوروز باستانی و آیین چیدن هفت سین، به روایت میر جلال الدین کزازی: نوروز آنچنان در ایران کهن ارزشمند و گرامی بوده است که داریوش هخامنشی شهری را به پاس نوروز پی افکند که امروزه ما آن را تخت جمشید می نامیم. می توان انگاشت که این شهر به پاس اینکه آیین نوروز در آن برگزار شود پدید آمده است.

نوروز در تخت جمشید

برهان و نشانه های آن هم این است که بیشترین سنگ نگاره هایی که در تخت جمشید میبینم گویای رسم و راه های نوروزی است، فرمانروای بزرگ ایران بر اورنگ نشسته است، نمایندگانی از کشورهای گوناگون که بخشی از جهانشاهی هخامنشی را می سازند به رده ایستاده اند تا به نزد او بار بیابند و ارمغان نوروزی خود را به وی پیشکش کنند. نوروز بدون شک یکی از جشنهای کهن به یادگار مانده از دوران باستان می باشد که آداب رسوم خاص خود را داراست.

چرا سفره هفت سین می چینیم؟

هفت سین سفره ای است که ایرانیان هنگام نوروز می آرایند، هنگام تحویل سال گرد آن جمع می شوند و گاهی تا سیزدهم فروردین ماه زینت بخش منازل خانواده های ایرانی خواهد بود؛ سفره ای از جلوه های اصیل نوروز، که در طی سالیان دراز حضورش در خانه های ایرانی با حفظ نشانه های اصلی خود به زیبایی با هنر دست بانوان ایرانی عجین شده است. همه ما با اجزای اصلی این سفره آشناییم و تا حدودی فلسفه حضورشان را می شناسیم.

هفت سین به نماد مفاهیمی چون نوزایی، باروری، روشنایی، فراوانی، ثروت و. . . اشاره می کند. اما ما می خواهیم در اینجا به جنبه دیگری از سفره هفت سین بپردازیم و آن هم چیدمان و همنشینی این اجزا در کنار هم است. می خواهیم با نگاهی هنری نمونه های زیبای چیدمان این سفره را با هم ببینیم و شما را با نکاتی کاربردی برای زیباتر شدن هفت سین آشنا کنیم.

شاخص ترین سنت نوروزی

یکی از شاخص ترین سنت های نوروزی چیدن هفت سین می باشد. چیدن هفت سین شاید آیین کهنی نباشد، اما جنبه های نمادین آن ریشه های کهنی دارد. در ایران باستان عدد هفت مقدس بوده است و عددی خوش یمن بوده است، مانند کاربرد هفت خوان رستم، هفت رنگ رنگین کمان، هفت آسمان، هفت شهر عشق در عرفان، هفت روز هفته و هفت پیکر و ……

امروزه هفت سین نوروزی عبارت است از «سیر، سبزه، سیب، سنجد، سرکه، سمنو و سماق» و برخی بر این باورند که:

• سیر: نماد اهورا مزدا است
• سبزی یا سبزه: فرشته اردیبهشت و نماد آبهای پاک و بیکران است
• سیب: فرشته زن، نماد باروری و پرستاری است
• سنجد: فرشته خورداد نماد دلبستگی است
• سرکه: فرشته امرداد نماد جاودانگی است
• سمنو: فرشته شهریور نماد خواربار است
• سماق: فرشته بهمن نماد باران است

بهترین چیدمان سفره هفت سین

از یک مجسمه یا نماد ببر به عنوان سمبل سال در داخل سفره هفت سین خود استفاده کنید و آنرا در مرکز سفره هفت سین خود قرار دهید.

• گندم، برنج و سکه را در جهت جنوب شرق سفره هفت سین قرار دهید.
• کتاب قرآن را در جهت شمال شرق بگذارید.
• آینه را در شمال سفره قرار دهید.
• سرکه را در جهت غرب یا شمال غرب سفره می‌توانید استفاده کنید. ‌
• سمنو در بخش مرکز سفره یا در بخش جنوب شرق برای افزایش ثروت قرار دهید.
• سنجد را دربخش جنوب غرب سفره قرار دهید.
• سیب قرمز را در مرکز سفره و یا جهت شرق قراردهید.
• سیر را در بخش شرق سفره هفت سین استفاده کنید.
• سماق را شمال شرق و یا شرق بگذارید.
• سبزه را در جهت جنوب شرق و یا شرق می‌توانید استفاده کنید.
• ماهی قرمز و یا یک ظرف آب که داخلش سیب یا نارنج است را در بخش شمال سفره هفت سین قراردهید.
• تخم مرغ را در بخش غربی سفره هفت سین قرار دهید.
• از دو عدد شمع استفاده نموده و در بخش جنوب غرب و یا شمال شرق می توانید قراردهید.

داستان هایی درباره سفره هفت سین

داستان های مختلفی در رابطه با هفت سین وجود دارد. به روایتی هفت سین نشانه ی هفت دانه ی گیاهی می باشد که می توان با آن سبزه نوروز را سبز کرد. زیرا طبق مستنداتی در ایران باستان ۲۵ روز قبل از نوروز در کاخ پادشاهان دوازده عدد ستون از جنس خشت خام بر پا می ساختند و بر هر کدام یک نوع غله می کاشتند. اگر دانه ها خوب می روییدند سال پربرکتی در پیش رو داشتند.

از طرفی زمان پارسیان کهن، هر خانواده ده روز مانده به نوروز از هفت نوع دانه رستنی ،سبزه می پرروراندند و ظرف های آنها را بر سر در خانه های خودقرار می دادند و باور داشتند که هر دانه که بهتر سبز شود نشانه ی پر ثمربودن آن برای کاشت محصول همان سال خواهد بود، در هفت سین پارسیان انار نیز وجود داشته است.

هاشم رضی در کتاب خود می نویسد که: ایرانیان عقیده داشتند که در ایام نوروز ارواح درگذشتگان از جایگاه اسمانی خود به زمین و به خانه های خویش باز می گردند. باز ماندگان برای پذیرایی از آنها سفره ای رنگین می گستراندند و انواع خوراک ها را در آن می نهادند تا ارواح درگذشتگان از پذیرایی و صفا و پاکیزگی بازماندگان دلخوش شده و آنان را برکت عطا کنند.

به اعتقاد دکتر مهرداد بهار ، آیین هفت سین در ارتباط با تقدس هفت سیاره بوده است و گمان بر این بوده که اگر کسی هر هفت را در اختیار داشته باشد ، نظر لطف هر هفت سیاره را به خود جلب کرده و خوشبخت می شود. همان طور که عنوان شد، گفتنی ها درمورد هفت سین، تاریخچه و افسانه هایش بسیار است اما در این متن به ذکر مهم ترین مطالب در این خصوص بسنده کردیم.

نکات مهم اصول چیدمان سفره هفت سین

• قبل از چیدن سفره هفت سین حتما رفع انباشتگی و یا خانه تکانی کنید.
• صدقه قبل از پهن کردن سفره هفت سین فراموش نشود.
• از خوراکی‌های مصنوعی استفاده نکنید.
• در سفره هفت سین ساعت که نماد گذر و از دست دادن زمان است، قرار ندهید.
• تمام خوراکی‌های سفره هفت سین را خورده و به هیچ وجه آن‌ها را برای سفره سال بعد نگه ندارید.
• رنگ‌های معرف عنصر زمین مثل خاکی یا تنالیته‌های رنگ کرم برای سفره هفت سین مناسبند.
• سفره هفت سین را بالاتر از زمین و روی میز گرد یا میزهایی با گوشه‌های نرم بچینید.
• از ظروف فلزی و دارای دهانه تنگ و گوشه تیز برای چیدن هفت سین استفاده نکنید.