فوبیای اجتماعی یا اضطراب اجتماعی یکی از شایعترین اختلالات روانشناختی است که میتواند در کودکی یا نوجوانی آغاز شود. افراد مبتلا به این اختلال از تعاملات اجتماعی میترسند و غالباً نگرانی شدید دربارهی قضاوت دیگران، تحقیر شدن یا اشتباه کردن در جمع دارند. این حالت میتواند زندگی تحصیلی، روابط دوستانه و حتی عملکرد شغلی را تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص بهموقع و آموزش مهارتهای مقابلهای، نقش بسیار مهمی در کاهش اثرات این اختلال دارد.
چرا فوبیای اجتماعی اهمیت دارد؟
۱. تأثیر بر عملکرد تحصیلی: کودکان مضطرب اجتماعی ممکن است از حضور در کلاسها و فعالیتهای گروهی اجتناب کنند و این امر باعث افت تحصیلی میشود.
۲. کاهش اعتمادبهنفس: ترس از قضاوت دیگران میتواند عزتنفس کودک یا نوجوان را پایین بیاورد و احساس ناامنی ایجاد کند.
۳. تأثیر بر روابط بینفردی: افراد مبتلا ممکن است دوستان کمی داشته باشند یا در تعاملات اجتماعی عملکرد مناسبی نداشته باشند.
راهکارهای کمک به کودکان مبتلا به فوبیای اجتماعی
۱. آموزش مهارتهای اجتماعی: تمرین مهارتهای ارتباطی مانند معرفی خود، حفظ تماس چشمی و پاسخ به سؤالات ساده میتواند اضطراب را کاهش دهد.
۲. تمرین گامبهگام مواجهه با ترسها: مواجههی تدریجی با موقعیتهای اجتماعی، به کودک کمک میکند اضطراب را کنترل کند.
۳. تقویت تفکر مثبت: به کودک کمک کنید افکار منفی دربارهی قضاوت دیگران را شناسایی و جایگزین افکار واقعبینانه کند.
۴. استفاده از تکنیکهای آرامسازی: تمرین تنفس عمیق، مدیتیشن کوتاه یا تصویرسازی ذهنی میتواند اضطراب را کاهش دهد.
۵. حمایت خانواده: خانواده باید محیطی امن و حمایتگر ایجاد کند و موفقیتهای کوچک کودک را تشویق کند.
۶. در صورت نیاز مشاوره: اگر اضطراب شدید است و عملکرد کودک را محدود میکند، مراجعه به روانشناس کودک یا متخصص رفتاردرمانی شناختی (CBT) توصیه میشود.
معرفی کتابها
اضطراب اجتماعی و راهکارهای درمانی نوشتهی مارتین ام. آنتونی و ریچارد اچ. گریفین، ترجمهی الهه صادقی
این کتاب به بررسی علل، نشانهها و روشهای درمانی فوبیای اجتماعی میپردازد و تمرینهای کاربردی برای کودکان و نوجوانان ارائه میدهد.
رفتاردرمانی شناختی برای اضطراب اجتماعی نوشتهی فردریک شاپیرو، ترجمهی زهرا جعفری
اثر جامع و عملی که تکنیکهای CBT را برای مدیریت اضطراب اجتماعی آموزش میدهد و والدین را راهنمایی میکند تا فرزندشان را مرحلهبهمرحله همراهی کنند.
کودکان و اضطراب اجتماعی نوشتهی سیندی وایت، ترجمهی نسرین میرشاهی
کتابی کاربردی برای والدین و مربیان که علائم اضطراب اجتماعی در کودکان را شناسایی و روشهای حمایتی ارائه میدهد.
دکتر فردریک شاپیرو میگوید:
«مواجهه تدریجی با موقعیتهای ترسناک و تمرین مهارتهای اجتماعی، کلید کاهش اضطراب اجتماعی است.»
مارتین ام. آنتونی تأکید میکند:
«آموزش شناخت و مدیریت افکار منفی و جایگزینی آنها با افکار واقعبینانه، به کودک کمک میکند اعتمادبهنفس خود را بازیابد.»
انجمن روانشناسی آمریکا (APA) توصیه میکند ترکیب حمایت خانوادگی، تمرین مهارتهای اجتماعی و تکنیکهای آرامسازی، مؤثرترین روش برای مدیریت فوبیای اجتماعی در کودکان است.
ماه خاتونی عزیز، فوبیای اجتماعی میتواند تأثیر قابلتوجهی بر زندگی کودک داشته باشد، اما با آموزش مهارتهای اجتماعی، مواجههی تدریجی با موقعیتهای ترسناک، حمایت خانواده و استفاده از منابع علمی معتبر، میتوان اثرات آن را به حداقل رساند. والدین نقش اصلی را در ایجاد محیط امن و حمایتی دارند و میتوانند به فرزندشان کمک کنند تا با اعتمادبهنفس و آرامش با دنیای اجتماعی روبهرو شود.
نویسنده: فاطمه اکبرزاده
