نویسنده: طیبه فرهانی (پژوهشگر طب سنتی)
خرما با نام علمى phoenix dactylifera ميوه گياهى است از خانواده Palmaceae، طبيعت آن گرم و كمى تر تا گرم و كمى خشك است.
با رنگهاى قهوهاى روشن و قهوهاى تيره مايل به سياه و گوشتى و شيرين بعضى از آنها هسته دار و بعضى بدون هسته است.
ميوه خرما چند نوع است كه رنگ و طعم آنها با يكديگر متفاوت است. كشاورزان محلى از مرحله گل تا خرما شدن را هفت مرحله نامگذارى كردهاند:
- بهار خرما را طلع
- گلهاى ماده تلقيح شده را بلح
- غوره خرما كه هنوز سبز است و شيرين نشده خلال
- غوره خرما كه زرد شده باشد بسره
- خرماى سنگشكن را قسب يا قسبك
- خرماى تازه و رسيده كه رطوبت آن زياد است را رطب
- خرماى رنگ گرفته و رسيده كه كمى خشكتر از رطب است را تمر ناميده اند.
خواص خرما
خرما بومى مناطق گرمسير آفريقا و عربستان است و در ساير مناطق گرم جهان نيز كاشته مىشود، اين ميوه فوق العاده در کشورهای اروپائى و آمريكائى به طور خام كمتر مصرف مىشود و بيشتر در شيرينىها و شكلاتها مورد استفاده قرار مىگيرد اما در خاورميانه به خصوص در كشورهاى عربى جزء اصلى سبد غذائى مردم به شمار مىرود.
مصرف خرما براى افراد گرممزاج مضر است و ممكن است در دهان اين افراد سبب بروز جوش، موجب درد دندانهاى پوسيده، خارش بدن و ناراحتىهاى كبدى شود. مصلح آن: آب انار، خیار، سكنجبين، مغز بادام بدون پوست، گلاب، سرکه و کاهو.
خرمای تازه و رسيده برای مصرف مناسبتر است. خرماهايى كه خشك شده يا استريليزه گرديدهاند يا بهطور مصنوعى شيرين شدهاند از كيفيت غذايى بالايى برخوردار نيستند و در مصرف آن نبايد زيادهروى كرد.
خواص خرما
در خرما انواع ویتامینها و مواد معدنی وجود دارد كه آن را به صورت يك منبع غذايى غنى و بسيار پرارزش درآورده است. قند فراوانى كه در خرما وجود دارد از سالمترين قندها است حتى در بسيارى از موارد مبتلايان به بيمارى قند نيز مىتوانند براحتى از آن استفاده كنند. خرما مولد خون متين است و كمخونى را درمان مىكند، باعث رفع بوى بد دهان می شود بدن را چاق مىكند، اما براى افراد چاق و كسانى كه مرض قند دارند افراط در آن ممنوع است.
خواص خرما
خرما داراى مقدار قابل توجهی آسپيرين طبيعى است. مليّن بوده و جزء داروهاى گياهى لينتبخش سينهاى مىباشد. خرما به علّت داشتن لعاب و مواد پكتيكى براى تسكين سرفه، رفع اخلاط خونى و ناراحتىهاى سينه اثر شفابخش دارد. در خرما كلسيم كه عامل اصلى استحكام استخوانها است و نيز فسفر كه از عناصر اصلى تشكيلدهنده مغز و مانع ضعف اعصاب و خستگى است، و قوه بينايى را افزایش می دهد وجود دارد.
خرما مى تواند با مهار راديكالهاى آزاد از تخريب مولكولى و جهش ناشى از وجود اين راديكالها در سلول جلوگيرى كند.
به دليل داشتن ويتامينهاىE ,B ,A، منگنز و به خصوص منيزيم مىتواند در پيشگيرى از سرطانها به خصوص سرطانهاى دستگاه گوارش نقش به سزائى داشته باشد. خرماى خشك براى جلوگيرى از برخى سرطانها، از جمله سرطان لوزالمعده مفيد است.
خواص خرما
به تجربه ثابت شده است كسانى كه در مناطق گرم زندگى مىكنند و غذاى اصلى آنها خرماست كمتر به سرطان مبتلا مىشوند. عدهاى از دانشمندان از جمله پروفسور دلبه معتقدند چون خرما درصد قابل ملاحظهاى منيزيم دارد براى جلوگيرى از سرطان مفيد است. زيرا بيشترين درصد مبتلايان به سرطان را كسانى تشكيل مىدهند كه دچار كمبود منيزيم هستند.
خرما داراى تركيبات ضد ميكروب است، در درمان بيمارىهاى عفونى، پيشگيرى از بيمارىهائى نظير تصلب شرائين و ديابت مفید است از علل عمده ابتلاء كم ساكنان شبه جزيره عربستان به ديابت و انواع سرطان ها نیز مصرف فراوان خرما است.
خواص خرما
از خواص ديگر خرما، خنثى كردن اسيد اضافى معده (بدليل داشتن مقدار قابل ملاحظهاى پتاسيم)، و به دليل داشتن مقادير كمى سديم است (۱ ميلى گرم در ۱۰۰ ميلى گرم) براى افراد داراى فشار خون بالا (Hypertension) مفيد است.
مصرف هسته ى خرما (به صورت پودر)، بيمارىهايى نظير كمردرد، ضعف شنوايى و بينايى، اسهال مزمن، سياتيك و ضعف كلّيه را درمان مىكند. خوردن دمکرده آن برای خرد کردن سنگ مثانه مفید است.
خرما در درمان بيمارى ام– اس (multiplesclerosis)، تقويت ستون فقرات، افزايش توان جنسى و قوه بينائى و شنوائى مفيد است.خرما داراى مواد تحريك كنندهى هورمونهاى جنسى است و براى تقويت نيروى جنسى بسيار مؤثر است. براى اين منظور بايد خرماى خشك را در شير تازه خيسانيده و میل کنید و به دنبال آن شير را بنوشید.
به علاوه در خرما موادى وجود دارد كه انقباضات رحم را به خصوص در هنگام زايمان افزايش مىدهد. اين ماده شبيه اكسى توسين (Oxytocin) است. و مصرف آن باعث سهولت زايمان مىگردد و از طرفى خونريزى بعد از زايمان را به نحو مؤثرى كاهش مىدهد.
مادهاى به نام ديستولنس (Distulence) در خرما وجود دارد كه مىتوان آن را كورتيزون گياهى دانست و از اين جهت بهترين داروى ضدّ حساسيت و آلرژى به شمار مىآيد و براى مبتلايان به بيمارىهاى روماتيسم و پوست و چشم كه در نتيجهى حساسيت به وجود مىآيد داروى ارزشمندی است.
مصرف خرما در سالمندان براى جبران كاهش سلولهاى مغزى مفید است. همچنین ورزشكاران و كودكان نيز به خاطر فعاليت بدنى زياد، لازم است روزانه از خرما كه داراى انرژى فراوان است خصوصا در وقت صبحانه استفاده نمايند.
خواص خرما
طیبه فرهانی– دکترای بیولوژی و پژوهشگر طب سنتی
tebbesonnati.farhani_tayyebeh
